Uzależnienia behawioralne

Uzależnienie od jedzeniaOd czego można się uzależnić? Praktycznie od wszystkiego: palenia papierosów, picia alkoholu, jedzenia czekolady, zakupów ale i.... pewnych typowych dziś zachowań, w tym korzystania z mediów: komputera, telefonu, grania w gry, korzystania z mediów społecznościowych. Uzależnienia, w przypadku których uzależniamy się od pewnych czynności nazywamy uzależnieniami behawioralnymi.

Są one bardzo często diagnozowanym problemem psychologicznym w dzisiejszych czasach. Warto dowiedzieć się, jakie są rodzaje uzależnień behawioralnych, jakie są ich przyczyny, objawy i metody radzenia sobie w przypadku zauważenia pierwszych symptomów u siebie lub bliskiej osoby.

Przyczyny uzależnień behawioralnych

Istnieje wiele rodzajów uzależnień. Można je podzielić na te, które związane są z przyjmowaniem określonej substancji, to tak zwane uzależnienia biologiczne (palenie papierosów, picie alkoholu, narkotyki, lekomania) ale i te, które wiążą się z wykonywaniem określonej czynności, danej rzeczy, która staje się przedmiotem uzależnienia. Mówimy wtedy o uzależnieniach behawioralnych (związanych z zachowaniem).

Młodzi ludzie wiele czasu spędzają w świecie wirtualnym, więc na tego typu uzależnienia są wyjątkowo narażeni. Co jeszcze może być czynnikiem, zwiększającym ryzyko uzależnienia się? Istnieje w psychologii coś takiego jak osobowość skłonna do uzależnień. Nie jest to jednostka chorobowa ale zespół cech, które sprawiają, że łatwiej niż inni uzależniamy się od pewnych substancji czy czynności. Osoby o tym typie osobowości są zwykle skłonne do przeżywania lęku i innych negatywnych emocji, uległe, mało pewne siebie.

O wiele łatwiej się uzależnić poprzez proces uczenia się, czyli modelowania. Kto jest w tym wypadku modelem? Zwykle osoba znacząca dla dziecka / nastolatka: rodzic, starsze rodzeństwo, przyjaciel. Młodzi ludzie, obserwując mamę, która pociesza się kolejną parą butów, tatę, który w nerwach zawsze zapala papierosa czy starszego brata, który na trudności szkolne reaguje włączeniem gry w komputerze.... uważają, że to działa i chcą robić to samo, zachowywać się podobnie i radzić sobie z tym, co trudne.

Uzależnienia mają również swoje biologiczne wyjaśnienie: za mechanizm uzależniania się odpowiada układ nagrody w naszym mózgu - gdy wykonujemy czynność, która sprawia nam radość, np. zakupy czy przeglądanie internetu - w naszym mózgu pojawia się informacja, że jest to nagroda, coś przyjemnego i oczywiście... chcemy to robić jak najczęściej. Nie uzależniamy się zwykle od rzeczy nieprzyjemnych dla nas, np. prania i prasowania...

Jak rozpoznać sygnały uzależnienia behawioralnego?

Nie zawsze jest łatwe rozpoznanie sygnałów uzależnienia. Warto jednak zwrócić uwagę na zmiany w zachowaniu danej osoby, w tym to, że dana czynność staje się najważniejsza, stale chce to robić, poświęca jej cały wolny czas z pominięciem innych, np. czasu spędzanego z rodziną i znajomymi.

Podczas wykonywania danej czynności osoba jest wyjątkowo szczęśliwa, podekscytowana, nadmiernie pobudzona. Gdy próbujemy przerwać zainteresowanie dziecka daną czynnością, odebrać mu możliwość wykonywania jej - reaguje złością, buntem, płaczem, smutkiem, w skrajnych przypadkach mogą pojawiać się nawet myśli samobójcze.

W momencie odstawienia mogą pojawić się objawy somatyczne, jak w przypadku uzależnień od substancji psychoaktywnych: bóle głowy i brzucha, duszności, trudności ze snem i apetytem, problemy z koncentracją, a nawet omamy i urojenia.

Oczywiście w skrajnych przypadkach widoczny jest konflikt między daną osobą a otoczeniem, rodzina nie rozumie potrzeby stałego poświęcania czasu danej czynności, dana osoba się złości, czuje się nierozumiana ale nie chce zmienić swojego zachowania, narasta złość, frustracja, poczucie bezradności po stronie rodziny.

Przykłady uzależnień behawioralnych

O uzależnieniach behawioralnych mówimy, gdy nałogowo wykonywane są pewne czynności, np.:

  • korzystanie z telefonu, internetu, granie w gry na komputerze;

  • hazard;

  • robienie zakupów;

  • jedzenie - kompulsywne objadanie się lub przesadne dbanie o to, aby jeść zdrowo (ortoreksja)

  • ozdabianie ciała, np. wykonywanie tatuaży, piercing;

  • opalanie się (tanoreksja)

  • pracowanie, tak zwany pracoholizm;

  • ... i wiele innych.

Obecnie współczesna psychologia wiele badań poświecą na uzależnienia behawioralne, związane z nowymi mediami.

Dalej przegląd najczęściej diagnozowanych uzależnień behawioralnych, w przypadku których uzależniamy się od pewnych czynności, zachowań.

Autor: Monika Muzolf - psycholog



Spis treści
Uzależnienia behawioralne
Uzależnienie od telefonu komórkowego
Uzależnienie od gier hazardowych
Uzależnienie od zakupów - zakupoholizm
Uzależnienie od jedzenia
Uzależnienie od ozdabiania ciała
Uzależnienie od opalania
Uzależnienie od pracy - pracoholizm
Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży
Jak rozmawiać z osobą uzależnioną?
Terapia uzależnień behawioralnych
Profilaktyka uzależnień behawioralnych

Komentarze